Saturday, September 15, 2018

प्रलेस वारे मनमा लागेका केही कुरा - बलराम तिमिल्सिना

"प्रलेसलाई यो ऐतिहासिक कर्तव्य पूरा गर्न आवश्यक छ भन्नेहरूले चलाउने हो। आवश्यकता नदेख्नेले अनावश्यक समय खर्च गर्नुभन्दा स्वेच्छाले समाजहितको काम खोजी गरेर आफ्नो अमूल्य समयलाई मूल्यवान् बनाउन लगाउनु सबैका लागि हितकर हुन्छ। " प्रलेस अध्यक्ष मातृका पोखरेल 


*******
ल साथीहरू कुरा प्रष्ट आयो ।
• हालको प्रलेसलाई सामन्तवाद। साम्राज्यवाद विरोधी प्रगतिशील चरित्रको साझा संस्था बनाउँन सकिन्छ भनेर विश्वास गर्नेहरू प्रलेस बचाउँन लाग्नु पर्यो ।
• हैन एउटा पुरानो संस्था हो , केही गतिविधी गर्छ, यसो भलाकुसारी गर्ने थलो पनि हुन्छ ऐले राखौं भनेर बुझ्नेहरू पनि बचाउँनै कस्सिनु पर्यो ।
• अनि जसको आगामी सम्मेलनपछि पनि बहुमतमा हुने संभावना मजाले छ ती साथीहरू त प्रलेस छोडेर कतै जाने कुरा नै भएन । चित्त नबुझ्नेले छोडे हुन्छ भनेर नरम धम्की दिने हो र प्रलेसमाथि पकड जमाउँने रणनीति बनाउँन थाल्ने हो ।
• शङ्कट सत्ताधारी लेककहरूको होइन । वैचारिक शङ्कट आफूलाई क्रान्तिकारी भन्नेहरूको हो । क्रान्तिकारी पनि बन्नु पर्ने र आफैले गद्दार घोषणा गरेकाहरूसँग पनि काँध मिलाउँनु पर्ने द्वेध चरित्रको शङ्कट साना शक्तिहरूलाई हो ।
• प्रश्न सिधै प्रलेस चाहिन्छ कि चाहिदैन भन्ने होइन । प्रश्न त प्रगतिशीलता भनेको के हो र आजको प्रलेस त्यो बाटोमा छ छैन भन्ने हो ।
• प्रलेस वारे प्रश्न आज मात्रै उठेका होइनन् र आज उठेका प्रश्न हिजैका पनि होइनन् । आजका प्रश्न आजैका हुन ।
• मेरो व्यक्तिगत मतमा - अवको प्रलेस सारमा संसदीय पूँजीवादी राजनीतिक शक्तिका संगठित सदस्यहरूको दरो पकड भएको नाम मात्रको प्रलेस बन्ने पक्का छ । नाम प्रलेस हुनु ठूलो कुरा होइन ।नाम त आजको सरकारी पार्टीले पनि कम्युनिष्ट नै राखेको छ।
• क्रान्तिकारी तथा प्रगतिशील लेखक साहित्यकारहरूले दक्षिणपन्थसँग पिण्ड पानी छुट्याउँने हिम्मत गर्नु अहिलेको ज्वलन्त माग हो ।
• तत्काल प्रलेसमा क्रान्तिकारीहरूको पकड हुने संभावना ज्यादै न्युन भएकोले त्यो संस्था सरकारी लेखकहरूलाई छोडिदिएर अर्को वैकल्पिक संस्था गठनतिर बहस सुरु गर्न ढिला भैसकेको छ।
• दक्षिण पन्थको चरम रुपलाई पनि समाजवादको महान यात्रा भनेर भ्रम सिर्जना गरिरहेका लेखक साहित्यकारसँग बसेर कस्तो प्रगतिशील आन्दोलन चल्छ ?
• हिजो राजतन्त्र थियो , अरु कुरा नमिले पनि गणतन्त्र साझा मुध्दा थियो र त्यो मान्नेहरूलाई प्रगतिशील मान्न सकिन्थ्यो ।
• अव फासिवादको प्रारम्भिक अभ्यासमा रहेको दलाल संसदीय गणतन्त्रको भण्डाफोर र समाजवादी क्रान्ति साझा लक्ष हुनु पर्नेमा लेखक साहितूयकारहरूको ठूलो भिड यही व्यवस्थाको जयजयकारमा लागेको र अव बन्ने प्रलेसमा पनि त्यो प्रवृत्तिको बहुमत हुने हुनाले क्रान्तिकारीहरूले विकल्प वारे सोच्नै पर्छ। 
• हिजो माओवादी केन्द्र नामको एउटा घटकले नाम मात्रले भने पनि एमालेसँग फरक प्रवृत्तिको प्रतिनिधित्व गरेजस्तो केही समय देखिएको थियो। आज त्यो पनि टोपी झिकेर एमालेको भान्सामा थाल थापेर बसेको अवस्था छ ।
• यो वेला नेकपा माओवादी क्रान्तिकारी, विद्रोही नेकपा, नेपाल मजदूर किसान पार्टी र वैज्ञानिक समाजवादी कम्युनिष्ट पार्टी नेपाल संवध्द लेखक साहित्यकारहरू र अन्य स्वतन्त्र लेखक साहित्यकारहरूले आपसी छलफलको आधारमा प्रलेसको विकल्प खडा गर्न जरुरी छ । त्यो छलफलमा म स्वयम पनि सहभागि बन्न तयार छु 


000


बलराम तिमिल्सिनाको फेसबुक वालबाट 
आजको प्रलेस : साझा प्रलेस - मातृका पोखरेल

Monday, August 27, 2018

अविरलमा सुनिए सायमी

सौर्य दैनिक, वर्ष - ७, अंक- १८७, शनिबार ९, भदौ २०७५

------------------------------------------------------------------------------------------


अविरल जनसाहित्य यात्रा–४९ मा ‘प्रगतिवादी कवि स्नेह सायमीका एक दर्जन कविता वाचन’



भदौ ८ गते २०७५ शुक्रवार अपराह्न ठिक ३ बजे जनसांस्कृतिक महासङ्घको संयोजन र जनसाहित्यिक मञ्च नेपालको व्यवस्थापनमा जनसांस्कृतिक महासङ्घको सभाकक्ष, बागबजारमा विगत चार वर्षदेखि अविच्छिन्नरूपमा सम्पन्न भइरहेको ‘अविरल जनसाहित्य यात्रा’को ४९ औँ शृङ्खला बृहत् उपस्थितिमा भव्यरूपमा सम्पन्न गरियो । नेपाली साहित्यका विशिष्ट विद्वान प्रा.राजेन्द्र सुवेदीको प्रमुख आतिथ्यमा सम्पन्न उक्त विशेष समारोहको अध्यक्षता जनसाहित्यिक मञ्च नेपालका अध्यक्ष राम विनयले गर्नुभएको थियो भने अतिथिका रूपमा प्राज्ञ एवम् प्रगतिशील लेखक सङ्घका अध्यक्ष मातृका पोखरेल, प्रा.डा.कृष्णप्रसाद घिमिरे, राष्ट्रिय समाचार समितिका अध्यक्ष श्यामल, डा.नेत्र एटम, वरिष्ठ कविहरू वासुदेव अधिकारी, उमेश उपाध्याय, प्राज्ञ उदय श्रेष्ठ, वरिष्ठ पत्रकार श्याम रिमाल, वरिष्ठ कवि विधान आचार्य, डा.षडानन्द पौडेल, वरिष्ठ कविहरू पुरुषोत्तम सुवेदी, शार्दूल भट्टराई, जनगायक श्याम तमोट, जनगायक रायन, वरिष्ठ साहित्यकार मञ्जुल, प्रगतिशील लेखक सङ्घका महासचिव आर.एम.डङ्गोल, वरिष्ठ साहित्यकार सुलोचना मानन्धर, डा.सरोज धिताल, गोपाल बराल, डा.रजनी ढकाल, देविका तिमिल्सिना उपस्थित हुनुहुन्थ्यो ।

उक्त विशेष समारोहको संयोजन डा.विन्दु शर्माले गर्नुभएको थियो भने जनसाहित्यिक मञ्चकी कोषाध्यक्ष यशोदा अधिकारीले समेत सहयोग गर्नुभएको थियो ।

४५ औँ शृङ्खलासम्म नेपाली प्रगतिवादी साहित्यमा साधनारत एक जना वा कहिलेकाहीँ सोभन्दा बढी स्रष्टाका एक दर्जन कविता, गीत, गजल श्रवण गर्ने र ती सिर्जनामाथि टिप्पणीसमेत गर्ने उद्देश्यमूलक विशेष समारोहको आयोजना गर्ने गरिएकोमा ४६ औँ शृङ्खलामा आख्यानका बारेमा परिचर्चा गरियो भने ४७ औँ शृङ्खलामा ‘माक्र्सवादी दर्शन र समकालीन नेपाली संस्कृति’का बारेमा परिचर्चा गरियो । ४८ औँ शृङ्खलामा बालसाहित्यका बारेमा परिचर्चा सम्पन्न गरिएको थियो भने योपटक सिर्जनाका माध्यमबाट सामाजिक रूपान्तरणको अभियानमा समर्पित प्रखर प्रगतिवादी कवि स्नेह सायमीका एक दर्जन कविता सुन्ने यो विशेष समारोहको आयोजना गरिएको छ । निकट भविष्यमै दुइटा संस्था गाभिएर ‘जनसाहित्यक लेखक सङ्घ’को घोषणा हुँदै छ र अब यस एकीकृत संस्थाले यस्ता साहित्यिक गतिविधिलाई थप क्रियाशीलताका साथ अगाडि बढाउने छ भन्ने धारणासहित सभाध्यक्ष राम विनयले प्रमुख अतिथि प्रा.राजेन्द्र सुवेदी, टिप्पणीकार डा.नेत्र एटम र कविनायक स्नेह सायमीलाई मञ्चमा स्वागत गर्नुभयो, खादार्पण गर्नुभयो, माल्यार्पण गर्नुभयो । वाचनसहयोगीका रूपमा प्राज्ञ मातृका पोखरेल, लक्ष्मी माली र अस्मिता माली सायमी उपस्थित हुनुहुन्थ्यो ।

समारोहमा कविनायक स्नेह सायमीले विगत चार वर्षदेखि अविच्छिन्नरूपमा सामाजिक रूपान्तरणका पक्षमा साहित्यिक गतिविधि गरिरहेको जनसाहित्यिक मञ्चको आजको यो विशेष समारोहमा मेरा आफ्ना कविता वाचन गर्ने अवसर दिनुभएकोमा मञ्चलाई हार्दिक धन्यवाद दिन्छु । यो विशेष समारोहमा सामाजिक रूपान्तरणका लागि साहित्यलाई विषयवस्तु बनाएर निरङ्कुश कालखण्डदेखि पछिल्लो समयसम्म सिर्जना गरिएका मेरा एक दर्जन कविता प्रस्तुत हुने छन् भन्नु हुँदै सातओटा शक्तिशाली कविता वाचन गर्नुभयो भने कवि प्राज्ञ मातृका पोखरेलले कवि वासुदेव अधिकारीले सञ्चालन गर्नुहुने साहित्य सन्ध्या र कवि स्नेह सायमीले सञ्चालन गर्नुहुने प्रतिभा प्रवाह जस्ता त्यो निरङ्कुश समयका जनस्तरका सक्रिय संस्थाहरूमा कविता सुनाएर आपूm कवि बनेको स्मरण गर्नुहुँदै स्नेह सायमीको एउटा कविता वाचन गर्नुभयो । त्यसैगरी लक्ष्मी मालीले दुईटा र अस्मिता माली सायमीले दुइटा त्यस्तै शक्तिशाली कविता वाचन गर्नुभयो ।

वाचित कवितामाथि टिप्पणी गर्नुहुँदै डा.नेत्र एटमले आफ्नो सिङ्गो जीवन नेपाली प्रगतिवादी साहित्यको सिर्जना र रूपान्तरण अभियानमा समर्पित गरेका प्रखर प्रगतिवादी कवि स्नेह सायमीका कविता हेर्दा निकै सरल लाग्छन् तर भित्र पस्दा भने निकै गहन, रहस्यमयी छन् तर पनि सम्प्रेषणीय छन् । कविताले तत्कालीनदेखि अहिलेसम्मको समसामयिक नेपाली समाजको यथार्थ चित्रण गरेका छन् र सबै खाले विकृति–विसङ्गतिमा रूपान्तरणको अपेक्षा राखेका छन् भन्नेसमेतको विस्तृत धारणा राख्नुभयो ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि प्रा.राजेन्द्र सुवेदीले आजको यो विशेष समारोह निकै नै महत्त्वपूर्ण र गुणस्तरीय रहेको छ । कोरालाई कलममा ढाल्नु कवितासिर्जना हो । समसामयिक विषयवस्तुलाई गम्भीरताका साथ प्रस्तुत गरिएका र रूपान्तरणको सन्देश समप्रेषण गरिएका गहन कविता सुन्न पाइयो । यो विशेष समारोहमा फाटेका मन जोड्ने पूmलका कविता प्रस्तुत भएका छन् र सम्पूर्ण कविता समाजोपयोगी रहेका छन् । कविले समाजहितमा विचारलाई कवितामा मिसाएर सम्प्रेषण गर्ने कार्य गरेका छन् । यसर्थ पनि आजको कविताश्रवण सान्दर्भिक बनेको छ भन्नुभयो ।

सञ्चालक डा.विन्दु शर्माले आजको यो महत्त्वपूर्ण र विशिष्ट समारोहमा हाम्रो निम्ता स्वीकार गरी आइदिनुहुने प्रमुख अतिथिज्यू, अतिथिज्यूहरू तथा सम्पूर्ण मान्यजनमा हार्दिक आभार व्यक्त गर्दै स्वागत गर्नुभएको थियो । सभाध्यक्ष राम विनयले पुनः उपस्थित सम्पूर्ण अग्रज एवम् विद्वान व्यक्तित्वमा हार्दिक आभार व्यक्त गर्दै अर्काे शृङ्खलामा यहाँहरूलाई असोजको दोस्रो शुक्रवार फेरि कुनै यस्तै विशेष समारोहमा सहभागी भइदिन आमन्त्रण गर्ने नै छौँ भन्नुहुँदै समारोहको समापन गर्नुभयो ।

समाचार स्रोत : राम विनय
www.dreamlandnepal.com  बाट साभार 









रमेश पोखरेलको फेसबुक वालबाट
राम विनयको फेसबुक वालबाट
स्नेह सायमीको फेसबुक वालबाट

शान्तदासलाई देवकोटा लु–सुन प्रज्ञा पुरस्कार


काठमाडौं । अग्रज प्रगतिवादी साहित्यकार शान्तदास मानन्धरलाई २०७५ साल भाद्र ९ गते  यस वर्षको ‘देवकोटा लु–सुन प्रज्ञा पुरस्कार’ प्रदान गरिएको छ । राजधानीमा शनिबार देवकोटा लु–सुन प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा आयोजित कार्यक्रममा मानन्धरलाई संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले ५० हजारसहित ताम्रपत्रले सम्मान गरे । उनले आफूले साहित्यकार मानन्धरलाई सानैदेखि पढेको एक सरल लेखक र सहज अनुवादकका रुपमा चिनेको बताए ।  

मन्त्री अधिकारीले कला र साहित्यले समाजलाई सही दिशामा लैजान भूमिका खेल्ने भएकाले यसको महत्वलाई सबैले गम्भिर रुपमा लिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरे । उनले भने, ‘समाजवादको उद्देश्य भनेको जनताको समृद्धि भएको हो । अबको साहित्यिक यात्रा समृद्धितर्फ केन्द्रित हुनुपर्छ । कला, संस्कृति र साहित्यको कसरी विकास र उत्थान गर्ने भन्ने विषयमा मन्त्रालय गम्भीर रहेको छ र यसका लागि मन्त्रालयले कार्ययोजना बनाइरहेको छ ।’ 

सम्मानित व्यक्तित्व मानन्धरले आफूले निष्ठा र आस्थाका साथ सिर्जनात्मक लेखन र अनुवाद कर्मलाई अगाडि बढाएको बताए । उनले भने, ‘साहित्यलाई सहज ढंगले जनतासम्म पु¥याउनुपर्दछ । समाज रुपान्तरणमा साहित्यको भूमिका अहम् हुने भएकाले जनतालाई सचेत र जागरुक बनाउन पनि कला साहित्यको महत्व रहन्छ ।’ बालबालिकामा बाल साहित्यको पहुँच र विस्तार पु¥याउन विद्यालय–विद्यालय पुगेर पठन संस्कृतिका पक्षमा लामो समयसम्म अभियान चलाएका मानन्धरको ‘बालकोसेली’ बालबालिका माझ निकै लोकप्रिय कृतिका रुपमा चिनिन्छ । 

साहित्य, राजनीति, अनुवादलगायतका क्षेत्रमा विशिष्ट पहिचान बनाएका मानन्धर बालसाहित्यलेखन र अभिनयसहितको बालकथा वाचनमा समेत निपुर्ण मानिन्छन् । नेपाल भाषा र नेपाली भाषामा साहित्यसिर्जना गर्ने, प्रकाशन र प्रसारणका माध्यमबाट योगदान गर्ने मानन्धरले प्रगतिशील साहित्यिक आन्दोलन र वैचारिक चेतनानिर्माणमा विशिष्ट योगदान दिएका छन् । उनले शिक्षणसेवा तथा वडाध्यक्ष भई काम गरेका छन् । नयाँदेखि पुराना पुस्तासम्मलाई समन्वय गरेर, लोभलालच कहिल्यै नगरेर नेपाली प्रगतिवादी साहित्यमा र बालसाहित्यमा गहकिलो योगदान दिएका छन् ।  

कार्यक्रममा मानन्धरको कृतित्व र व्यक्तिका बारेमा साहित्यकार डा. रामप्रसाद ज्ञवालीले भने, ‘बहुआयामिक व्यक्तित्वका धनी शान्तदास आफ्नो विचारमा प्रतिबद्ध र काममा निरन्तर खट्ने व्यक्तित्व हुनुहुन्छ ।’ उक्त कार्यक्रममा साहित्यकार प्रा डा चूडामणि बन्धुले ‘महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको साहित्यिक चिन्तन र वैचारिक विकास’ विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । कार्यपत्रमा बन्धुले महाकवि देवकोटाको सामाजिक पृष्ठभूमि, नेपाली साहित्यमा उनको योगदान, साहित्यिक मान्यता, वैचारिक विकास, जीवनको पूर्वाद्र्ध, उत्तराद्र्ध कालका रचनाका बारेमा चर्चा गरेका छन् । 

लेखक तथा प्राज्ञ डा अमर गिरीले देवकोटाको वैचारिक चिन्तनका बारेमा प्रा डा बन्धुले मिहिनेत गरेर कार्यपत्र तयार पारेको बताए । कार्यपत्रमाथि टिप्पणी गर्दै डा गिरीले केही वैचारिक पक्षलाई सुधार गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे । कार्यक्रममा प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष रामबाबु सुवेदीले नेपाली साहित्यमा मानन्धरले दिएको योगदान अतुलनीय रहेको बताए । प्रतिष्ठानले नेपाली कला र साहित्यका क्षेत्रमा देश विदेशमा विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएको बताउँदै उनले भने, ‘महाकवि देवकोटा र चिनियाँ साहित्यकार लु सुनलाई नेपाल तथा चीनमा चिनाउने उद्देश्यका साथ प्रतिष्ठानको स्थापना गरिएको हो ।’ 

नेपालका साहित्यकारको अग्रसरतामा नेपाली साहित्यका महाकवि देवकोटाको योगदान र चिनियाँ साहित्यमा लु–सुनको योगदानलाई नेपाल र चीन दुवै देशमा उत्तिकै महत्वका साथ प्रचारप्रसार गर्ने उद्देश्यले प्रतिष्ठानको स्थापना गरिएको अध्यक्ष निनु चापागाईले बताए । 

कार्यक्रमको सन्दर्भ पारेर साहित्यकार तथा प्राज्ञ मातृका पोखरेलले देवकोटाको ‘स्वतन्त्रता हो मानवता रे’ कविता र सीता शर्माले लु सुनको ‘नेपोलियन र जेनर’ निबन्ध वाचन गरेका थिए । लु–सुन छिमेकी देश चीनका आधुनिक र प्रगतिशील साहित्यका अग्रज व्यक्तित्वका रुपमा चिनिन्छन् । चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका अध्यक्ष माओत्सेतुङले लु सुनलाई चीनको सर्वहारा सांस्कृतिक क्रान्तिका सर्वोच्च कमान्डर मानेका छन् । चीनका गोर्की भनेर पनि चिनिने गरेका यिनको नाममा चीन सरकारले लु सुन साहित्य पुरस्कारसमेत स्थापना गरेको छ ।


www.samachardainik.com बाट साभार 




Tuesday, August 21, 2018

नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान लथालिङ्ग



                                  ताजा खबर, साप्ताहिक वर्ष - १६, अङ्क - १८ , २०७५ साउन २९

Monday, August 13, 2018

३३औँ वार्षिकोत्सव उपलक्ष्यमा कविता प्रतियोगिता

२७ साउन २०७५, काठमाडौ। 

नेपाल बिध्युत प्राधिकरणको ३३औँ वार्षिकोत्सव उपलक्ष्यमा  आज यहाँ एक भव्य समारोहका वीच कविता प्रतियोगिता एवं सम्मान कार्यक्रमको आयोजना भयो । एकतिस प्रतियोगी आठ अप्रतियोगी र दश अतिथी कविहरूले कविता वाचन गर्नुभयो ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथी नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपती डा बिष्णुबुभु घिमिरेले कविताका आयाम बिम्ब प्रयोगधर्मिताको चर्चा गर्नुहुँदै आफु सहभागी भएको हजारौँ गोष्ठी मध्येको यो गोष्ठी पनि स्मरणयोग्य रहेको वताउनुभयो । 

प्रतियोगितामा वातावरण विभागबाट कवि रिता खत्री प्रथम, आयोजना व्यबस्थापन निर्देशनालयबाट कवि सागर सिवाकोटी द्वीतिय , धनकुटा बि के बाट सफल देवकोटा तृतिय तथा मध्येमर्श्याङ्दी ज वि के का कपिलचन्द्र वस्ताकोटी र सोचना प्रबिधी निर्देशनालयका प्रमिशा मिश्रले सान्त्वना पुरस्कार प्राप्त गर्नुभयो । कविताको मुल्यांकन डा बम बहादुर थापा जिताली पुन्य घिमिरे र बुनु लामिछानेले गर्नुभएको थियो ।

सोहि कार्यक्रममा आख्यानकार भुवन ठकुरी, नाकले मुरली बजाउनुहुने प्रसिद्ध मुरलिवादक मातृकाप्रसाद सङ्ग्रौला एवं कर्म नै पूजा ठान्नुहुने पुष्कर पुरिलाई प्रशंशापत्रद्वारा सम्मानित गरियो । सो कार्यक्रममा प्राज्ञ मातृका पोखरेल सार्कका पुर्व महासचिव अर्जुन थापा लगायतले पनि धारणाहरू राख्नुभयो ।कर्यक्रम करिब १६० जना श्रोताको अनुशाशित उपाथितिमा बिद्युतकर्मी साहित्यिक समाजको अध्यक्ष्र कवि रामेश्वर राउत मातृदासको सभापतित्वमा सम्पन्न भएको थियो ।

Sunday, August 12, 2018

दाहाल यज्ञनिधिको निधनबाट सांस्कृतिक रुपान्तरणमा क्षति

काठमाडौँ। साहित्यकार एवं लोकप्रिय प्रसारक दाहाल यज्ञनिधिको निधनले सांस्कृतिक रुपान्तरणका क्षेत्रमा अपुरणीय क्षति पुगेको विभिन्न संस्थाले जनाएका छन् । 

क्रान्तिकारी र अग्रगामी सोच र व्यवहारका धनी दाहालले साहित्य र पत्रकारिता क्षेत्रमा लेखनका माध्यमबाट सामाजिक जागरण ल्याउनुका साथै चेतनासमेत बढाउनुृ भएकामा ती संस्थाले उहाँप्रति श्रद्धाञ्जलि व्यक्त गर्दै शोक सन्तप्त परिवारमा समवेदना व्यक्त गरेका छन् ।

मिर्गाैला प्रत्यारोपणपछि दुई दशकयता नियमित डायलोसिस गर्दै आउनुभएका दाहालको मस्तिष्काघातका कारण २०७५ साउन २५ गते शुक्रबार साँझ ललितपुरको सुमेरु अस्पतालमा निधन भएको थियो । 
प्रगतिशील लेखक संघका अध्यक्ष मातृका पोखरेलले दाहालले लोकतान्त्रिक साहित्यिक आन्दोलनमा स्रष्टालाई सङ्गठित गर्दै सामाजिक एवं सांस्कृतिक रुपान्तरणमा महत्वपूर्ण योगदान दिनुभएको बताउनुभयो । दाहाल प्रजातान्त्रिक विचारधाराका भए पनि विद्रोही र प्रगतिशील स्वभावका हुनुहुन्थ्यो । 
नागार्जुन साहित्यिक प्रतिष्ठानका संस्थापक अध्यक्ष वैरागी जेठाले दाहालले प्रतिष्ठानको सल्लाहकार तथा अध्यक्ष भई अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्नुभएको र दाहालकै अग्रसरतामा लोकतान्त्रिक आन्दोलनका समयमा अनामनगरको दाहालको दैलोलाई गणतन्त्र काव्यटार घोषणा गरिएको स्मरण गर्नुभयो । 
दिवंगत दाहालको पार्थिव शरीर अन्तिम श्रद्धाञ्जलिका लागि आज बिहान मण्डिखाटारस्थित उहाँको निवास (सुधाको डिही)मा राखिने छ । भतिजाहरु विदेशबाट आएपछि उहाँको पार्थिव शरीर अस्पताललाई दान गर्ने वा अन्त्येष्टि गर्ने भन्नेबारे निर्णय हुने बताइएको छ । 


www.kharibot.com बाट
मातृका पोखरेलको फेसबूल वालबाट 
मातृका पोखरेलको Youtube बाट
को थिए र कहाँका हुन् आफ्नो औंलो गुमाउने टंकनाथ पोखरेल ?









Tuesday, August 7, 2018

प्रतिष्ठानमा होइन, प्राज्ञ नियुक्तिमा समस्या

काठमाडौं - नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान, संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठान लगायत सरहका प्रतिष्ठानलाई एउटै बनाउने घोषणाले कलाकर्मीमा तरंग सिर्जना भयो।

कानुन बमोजिम स्वायत्त संस्थाका रुपमा स्थापित तीनै प्रतिष्ठानले छुट्टा छुट्टै रुपमा रहँदा सन्तोषजनक काम नगरेको तथा सरकारकै बजेटमा संचालन रहेर सरकारकै विरुद्ध मुद्धा हाल्ने जस्ता काम गरेकाले त्यसको बदला लिन सरकारले यस्तो कदम चालेको हल्ला पनि योसँगै बजारमा सुनियो । ललितकला र संगीत नाट्य प्रतिष्ठानबीच जग्गाको बाँडफाँडका कुराले उठेको विवाद अख्तियार हुँदै अदालतसम्म पुगेपछि सरकार ललितकलासँग रिसाएको थियो ।

ललितकलाको नाममा भएको जग्गा संगीत नाट्यलाई दिने निर्णयको विरोध र समर्थनमा  ललितकलाका पदाधिकारीबीच लामो समय आन्तरिक कलह रह्यो । यसले नियमित कामकाजमा केही असर गरेको पनि थियो । तर सरकारको नेतृत्व गर्ने दलहरुकै सिफारिसमा नियुक्त गरिएका पदाधिकारीले सन्तोषजनक काम नगर्नुको जिम्मेवार स्वयं सरकार पनि हो भन्ने विर्सेर संस्था नै तहस नहस पार्न खोजेकोमा भने धेरैले आपत्ति जनाए । तर यतिबेला सरकार र कलाकर्मी सहमतिको बिन्दुमा आउने बाटो खोजिरहेका छन्।  

 पार्टीमा हिँड्दा, सभा सम्मेलनमा मान्छे जुटाउँदा सहयोग गरेपनि सरकार बनेपछि कलाक्षेत्र सरकारलाई घाँडो भएकोे अनुभूति भएको छ । राजनीतिकर्मीले दिमागले सोच्ने र कलाकर्मीले हृदयले सोच्ने कुराबीच समन्वय नहुँदा समस्या आयो ।

सरकार समिति गठन गरेर प्रतिष्ठानको भविष्य तय गर्ने गृहकार्यमा लागेको छ भने उता कलाकर्मी सहितका प्रतिष्ठानका पदाधिकारी पनि जनआन्दोलनको उपलब्धिका रुपमा पाएको संस्था गाभ्न नदिने अभ्यासमा जुटेका छन् । शुक्रबार ललितकला पत्रकार समाजले आयोजना गरेको ‘प्रज्ञा प्रतिष्ठानको औचित्य र नियुक्ति प्रक्रिया’ विषयक अन्तरक्रियामा कलाजगतसँग आवद्ध व्यक्तिहरूले यही विषयको केन्द्रमा रहेर आफ्ना धारणा राखे ।ललितकला मञ्चका अध्यक्ष लालकाजी लामाले फेरि पनि कला जगतलाई अँध्यारोमा फर्काउने प्रयास भैरहेको भन्दै आक्रोश पोखे । ‘नेपाली कला संस्कृतिलाई विश्वमा चिनाउने संस्था मासेर कसको कला संस्कृति भित्र्याउन खोज्दैछ,’ उनले प्रश्न तेर्साए, ‘साहित्य र संगीत र ललितकलाले कसरी देशका कुरा भन्छ भनेर खोज्ने,मन्थन गर्ने वातावरण तयार गर्ने राज्यको निकाय के का लागि अनि कसका लागि खोसिदैछ ? ’

कुनै पनि कलाकारले तीन प्रतिष्ठान एउटै बनाउने कुरा स्विकार्नै नसक्ने जिकिर गर्दै उनले बरु नियुक्त भएका पदाधिकारीको चित्त नबुझे त्यसको छुट्टै प्रणाली विकास गर्न सुझाए । कुनै एउटा नेताको खल्तीबाट निस्केको पदाधिकारी त्यही नेताको मात्र बफादारी गर्ने भएकाले  चुनाव वा संस्थागत विज्ञताको आधारमा व्यक्ति छान्नु सही हुने उनले औंल्याए।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्राज्ञ तथा प्रगतिशील लेखक संघका अध्यक्ष मातृका पोखरेलले एकथरी समूह कला, संस्कृति र साहित्यको क्षेत्रमा षडयन्त्र गर्न पहिल्यैदेखि सक्रिय रहेको आरोप लगाए । ‘उतिबेलै राष्ट्रगान र तीन प्रतिष्ठान बनाउने सवालमा पनि एउटै हुनुपर्छ भन्नेमा कर्मचारीतन्त्र हाबी थियो,’  उनले सुनाए, ‘केहीदिन अघिमात्र पनि संस्कृति सचिवले एउटा कार्यक्रममै मुख्य सचिव सरह प्राज्ञ राखेर सरकारले धान्न सक्दैन भन्नुहुन्थ्यो । ’ भाषा साहित्य प्रतिष्ठानले काम गर्न सक्ने अरुले गर्न सकेन भन्नुभन्दा बनिबनाउ संस्थालाई जति सहज छ नयाँ संस्थालाई काम गर्न गाह्रो छ भनेर सरकारले बुझ्नुपर्ने उनले बताए । उनले चीनमा यस्ता संस्थाको व्यापकता भएजस्तै भारतको केन्द्रमै तीनवटा प्रतिष्ठान रहँदै हरेक प्रदेशमा आफ्नै तवरका प्रतिष्ठान कायम रहेको औंल्याए ।

कलाका विविध विधा हेर्ने ललितकलाबाट ६ करोडमा अत्यधिक कामको अपेक्षा गर्नु सही नभएको तर्क कलाकर्मीको छ।

नेपाल हस्तकला महासंघका अध्यक्ष धर्मराज शाक्यले परम्परागत हस्तकलामै आधारित उद्यमशीलताको विकास गरिरहेका बेला छाता संगठनका रुपमा रहेको संस्था नै मास्न खोज्नु गलत रहेको बताउँछन् । उनका अनुसार प्रस्थर मूर्ति होस् वा काष्ठकला यतिबेला विदेशीको हातमा पुग्ने कोशेली बन्ने गरेको छ । ‘धर्मशास्त्र अनुसार ६४ कलामध्ये पाँचविधा ललितकलाले र ४२ विधा महासंघले प्रवद्र्धन गरिरहेको छ,’ शाक्यले भने , ‘नाट्य र संगीत मुखबाट सिर्जना भए पनि अरु सबै हातबाटै सिर्जना हुन्छन् ।  मर्ज गर्दा भोलि नेपाली कला विदेशीले आफ्नो बनाउने बाटो सजिलो हुन्छ । पछिल्लो समय विदेशी प्रिन्टर मेसिनले यहाँका पौभा र थांका प्रिन्ट गरेर विदेश निर्यात गर्ने प्रतिशत हेर्दा थाहा हुन्छ । स्थानीय कलाकारले बनाएका कलाको संरक्षण गर्नकै लागि पनि फरक प्रतिष्ठानको औंचित्य रहने महासंघको धारणा छ।

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका केन्द्रिय सदस्य तथा जनसांस्कृतिक महासंघका अध्यक्ष खगेन्द्र राईले आफ्नो सरकार आएपछि कला क्षेत्रमा के के न गरुँला भन्ने सोचमा तुषारापात भएको बताए । पार्टीमा हिड्दा, सभा सम्मेलनमा मान्छे जुटाउँदा सहयोग गरेपनि सरकार बनेपछि कलाक्षेत्र सरकारलाई घाँडो भएकोे अनुभूति भएको उनले बताए।

‘राजनीतिकर्मीले दिमागले सोच्ने र कलाकर्मीले हृदयले सोच्ने कुराबीच समन्वय नहुँदा समस्या आयो,’ उनले थपे, ‘प्राज्ञिक क्षमता बढाउने बेला आन्दोलनको साधन बन्यौं आफूले ल्याएको परिवर्तनको नेतृत्व कलाकारले पाए पनि प्राज्ञिक अनुभव कम हुँदा  असर गर्याे ।’ उनले कलाकारले मन फुकाएर नेपाली कलाको प्रवद्र्धन गर्ने हो भने कति लगानी चाहिन्छ संस्कृति मन्त्रालयलाई नै थाहा नभएको बताए । त्यही कारण देखाएर संस्थाकै घाँटी निमोठ्न खोज्नु राजनीतिक कलाकर्मीलाई पनि स्विकार्य नहुने उनले बताए । प्रतिष्ठानको हैसियत स्वायत्त रहने नरहने विवादका बीचमा कलाकारहरूले आफूहरू संयुक्त रुपमा आन्दोलनमा जान पनि तयार रहेको बताए।

www.nagariknews.nagariknetwork.com बाट साभार 


नागरिक दैनिक, वर्ष - १०, २०७५ साउन २१ गते सोमबार

नागरिक दैनिक, वर्ष - १०, २०७५ साउन २१ गते सोमबार